हसिनाको पहिलाे सम्बोधन, ‘म मारिन वा जेल जान सक्छु तर डिसेम्बरमा बंगलादेश फर्कन्छु'

बुर्किना फासाेका ३८ बर्षिया राष्ट्रपति ट्राउरोले चलाइ रा'छन 'देश गज्जब'

बुर्किना फासो, २० साउन । सन् २०२२ को ‘कू’ अर्थात सैन्य सत्तापलट मार्फत सत्ता हातमा लिएका ३८ वर्षीय सेना अधिकारी क्याप्टेन इब्राहिम ट्राओरे अफ्रिकाका सर्वाधिक चर्चित नेताहरूमध्ये एक बनेका छन्। उनका समर्थकहरूले उनलाई सार्वभौमिकता र विदेशी प्रभावविरुद्धको प्रतिरोधको प्रतीकका रूपमा हेर्ने गरिरहेका छन भने अफ्रिकी महादेशभर उनको छवि चुलिँदै गर्दा उनको शासनकाल राजनीतिक गतिविधिमा बढ्दो प्रतिबन्ध, निरन्तर असुरक्षा र राष्ट्रिय पुनर्जागरणको उनको सन्देशले दिगो परिवर्तन ल्याउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्नहरूले पनि उत्तिकै चर्चामा छ ।   अप्रिल महिनामा ट्राओरेले बुर्किना फासोका जनतालाई ‘लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको कुरा बिर्सन’ आग्रह गर्दै मुलुक अहिले लोकतान्त्रिक चरणमा नभई ‘अब मुलुक क्रान्तिकारी चरण’ मा रहेको तर्क गरिरहेका छन । उनको सरकारले सेनाको नेतृत्वमा रहेको संक्रमणकालीन अवधिलाई लम्ब्याउने र राजनीतिक दलहरूलाई विघटन गर्ने निर्णय गरे पछि यो भनाइ आएको थियो। उनको यो अभिब्यक्तिले नागरिक शासनको पुनर्बहाली अब तत्कालको प्राथमिकतामा नरहेको संकेत गर्छ।   अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ट्राओरेको बढ्दो ख्याति र बुर्किना फासोभित्रको यथार्थबीचको विरोधाभास उनको राष्ट्रपतीय कार्यकालको एउटा मुख्य र निर्णायक विषय बनेको छ। बुर्किना फासो विगत एक दशकदेखि साहेल क्षेत्रको सुरक्षा संकटको केन्द्रबिन्दु रहँदै आएको छ, जहाँ अल कायदा र आईएसआईएलसँग आबद्ध सशस्त्र समूहहरूले देशका ठूला भू भागहरूमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेका छन् र लगातारका सरकारहरूलाई समेत कमजोर वा निस्तेज बनाइरहेको अवस्थामा उनको नेतृत्वमा सत्ता पुगेको छ ।   ट्राओरेको प्रभाव बुर्किना फासोभन्दा धेरै टाढासम्म फैलिएको छ किनभने उनले विदेशी सैन्य हस्तक्षेप, आर्थिक परनिर्भरता र नागरिकसँग कुनै सरोकार नराख्ने ठानिएका राजनीतिक अभिजात वर्गप्रति अफ्रिकाका विभिन्न भागमा व्याप्त असन्तुष्टिलाई सम्बोधन गरिरहेको धेरै जनता विश्वास गर्छन ।   सन् २०२२ को सेप्टेम्बरमा सैन्य विद्रोहबाट सत्ता सम्हालेयता उनले फ्रान्सेली सेनालाई देशबाट निकालेका छन्, रुससँगको सम्बन्ध सुदृढ गरेका छन्, स्थानीय उद्योग तथा कृषिलाई प्रवर्द्धन गरेका छन् र आर्थिक आत्मनिर्भरतालाई राष्ट्रिय प्राथमिकताका रूपमा अघि सारेका छन्। उनको सरकार साहेल क्षेत्रका अन्य सैन्य नेतृत्वका सरकारहरूसँगै परम्परागत पश्चिमी सुरक्षा साझेदारीबाट टाढिने कदममा सामेल भएको छ। उनका भाषणहरूमा प्रायः पूर्व क्रान्तिकारी नेता थोमस सान्काराको विरासतको चर्चा गरिन्छ। सान्काराले सन् १९८३ देखि सन् १९८७ मा आफ्नो हत्या नभए सम्म बुर्किना फासोमा शासन गरेका थिए र उनी सम्पूर्ण अफ्रिकामा साम्राज्यवाद विरोधी तथा आत्मनिर्भरताको प्रतीक मानिन्छन्।   समर्थकहरूको तर्क छ कि ट्राओरेले राष्ट्रिय गौरव पुनर्स्थापित गरेका छन् र बुर्किना फासोलाई राजनीतिक तथा आर्थिक रूपमा बाह्य शक्तिहरूमा निर्भर राख्ने प्रणालीलाई चुनौती दिएका छन्।   नाइजेरियास्थित ‘बिकन कन्सल्टिङ लिमिटेड’ का संस्थापक तथा सुरक्षा विश्लेषक कबिर आदामाले अल जजिरालाई भने, ‘बुर्किना फासोमा भइरहेको घटनाक्रम भनेको शासनको वैधता र कार्यसम्पादन बीचको सम्बन्ध विच्छेद हो। ट्राओरेले सुरक्षा संरचनालाई कार्यक्षमता भन्दा पनि राष्ट्रिय सार्वभौमिकतामा केन्द्रित हुने गरी पुनर्गठन गरेका छन्।’   आदामाुका अनुसार ‘भोलन्टियर्स फर द डिफेन्स अफ द होमल्यान्ड’ अर्थात मातृभूमि रक्षा स्वयंसेवकको गठन, ‘इकोवास’बाट बुर्किना फासोको बहिर्गमन र रुससँगको घनिष्ठ सुरक्षा सम्बन्धजस्ता कदमहरूले त्यहाँका जनतामा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ किनकि उनीहरू विदेशी सहयोगमा सञ्चालित सैन्य प्रयासहरूबाट आजित भइसकेका थिए, जुन प्रयासहरू सशस्त्र समूहहरूको विस्तार रोक्न असफल भएर प्रमाणित पनि गरेका थिए ।   घानामा कार्यरत बुर्किना फासोका एक कूटनीतिज्ञले, जसले सार्वजनिक रूपमा बोल्ने अनुमति नभएकाले नाम नखुलाउने सर्तमा कुरा गरे, बताए कि ट्राओरेप्रतिको आकर्षणले बाह्य शक्तिहरूको प्रभावबाट कम प्रभावित देखिने नेताप्रतिको केही नागरिकको चाहनालाई झल्काउँछ।   ती कूटनीतिज्ञले अल जजिरालाई भने, ‘मैले दशकौं देखि पश्चिमी नेताहरूका भाषणहरू नियालिरहेको छु, ट्राओरे यस्ता पहिलो नेता हुन्, जो उनीहरूले तयार पारेको ‘स्क्रिप्ट’ वा निर्देशनअनुसार बोलिरहेका छैनन् जस्तो देखिन्छ, उनी जे बोलिरहेका छन, त्यो मनै देखि रहेको छ।’ ती कूटनीतिज्ञका अनुसार केही समर्थकहरू पश्चिमी सरकारहरूको आलोचनालाई यस कुराको प्रमाणका रूपमा लिन्छन् कि बुर्किना फासोको थप स्वतन्त्र बाटो अपनाउने प्रयासले स्थापित सम्बन्धहरूलाई चुनौती दिइरहेको छ। ट्राओरेले आफ्नो सार्वभौमिकताु सम्बन्धी सन्देशलाई नीतिगत रूप दिने प्रयास गरेका छन्, यस क्रममा उनको सरकारले स्थानीय उत्पादन, रणनीतिक क्षेत्रहरूमा राज्यको नियन्त्रण तथा विदेशी साझेदारहरू माथिको निर्भरता घटाउने विषयलाई प्राथमिकता दिएको छ।   अधिकारीहरूका अनुसार बुर्किना फासोले कृषि क्षेत्रमा, विशेष गरी धान र मकैजस्ता मुख्य बालीहरूमा, लगानी बढाएको छ भने स्थानीय उत्पादन तथा प्रशोधन उद्योगहरूलाई पनि प्रोत्साहन गरिरहेको छ। साथै, सरकारले पूर्वाधार परियोजनाहरूलाई प्रवर्द्धन गर्नुका साथै रणनीतिक आर्थिक क्षेत्रहरूमा राष्ट्रिय सहभागिता बढाउने प्रयास पनि गरेको छ। सरकारले ‘मातृभूमि रक्षाका लागि स्वयंसेवक’ कार्यक्रमको दायरा पनि बढाएको छ। यो सरकारको समर्थन प्राप्त नागरिक दस्ता हो, जसलाई राज्यले सुरक्षा कायम गर्न कठिनाइ भोगेका क्षेत्रहरूमा सेनालाई सघाउन गठन गरिएको थियो।   सरकारले 'मातृभूमि रक्षाका लागि स्वयंसेवक'  कार्यक्रमको दायरा पनि बढाएको छ। यो सरकारको समर्थन प्राप्त नागरिक दस्ता हो, जसलाई राज्यले सुरक्षा कायम गर्न कठिनाइ भोगेका क्षेत्रहरूमा सेनालाई सघाउन गठन गरिएको थियो।   के सुरक्षामा सुधार आएको छ ? यो नै ट्राओरेको राष्ट्रपतिकालको मुख्य कसी हो।   उनी बुर्किना फासोमा वर्षौं देखि बिग्रँदै गएको सुरक्षा अवस्थालाई सुधार्ने वाचासहित सत्तामा आएका थिए। छिमेकी मुलुक मालीमा देखिएको अस्थिरता पछि साहेल क्षेत्रमा फैलिएका अल कायदा र आईएसआईएलसँग आबद्ध सशस्त्र समूहहरूलाई नियन्त्रण गर्न यसअघिका सरकारहरूले संघर्ष गरेका थिए।   सन् २०२२ यता सेनाले देशभर आफ्ना कारबाहीहरू तीव्र पारेको छ र विभिन्न सहर तथा रणनीतिक स्थानहरू पुनः आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको घोषणा पटक(पटक गरेको छ। सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार धेरै क्षेत्रमा सुरक्षामा सुधार आएको छ र राज्यले सशस्त्र समूहहरूको नियन्त्रणमा रहेका भू–भागहरू पुनः आफ्नो अधीनमा लिएको छ।   ‘अन्ततः ट्राओरेको राष्ट्रपतिकालको मूल्याङ्कन सुरक्षामा सुधार भयो कि भएन भन्ने आधारमै गरिनेछ,’ मुस्तफा बाचुरे सालामाले अल जजिरालाई बताए। उनी घाना बुर्किना फासो सीमा नजिकै कार्यरत घानाका निजी अनुसन्धानकर्ता तथा सुरक्षा र गुप्तचर विशेषज्ञ हुन्।   सालामाका अनुसार बुर्किना फासोले अझै पनि साहेल क्षेत्रमा अल कायदाको सहयोगी संगठन ‘जामात नुसरत अल–इस्लाम वाल–मुस्लिमिन’ र आईएसआईएलको ‘वेस्ट अफ्रिका प्रोभिन्स’सँग आबद्ध सशस्त्र समूहहरूबाट गम्भीर खतराको सामना गरिरहेको छ। साथै, त्यहाँ लाखौं मानिसलाई मानवीय सहायताको खाँचो छ, २० लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन् र सुरक्षासम्बन्धी सरकारी दाबीहरूको स्वतन्त्र पुष्टि गर्ने अवसर सीमित छ।   उनका अनुसार र्किना फासो र घानाले सीमापार खतराहरूको निगरानी गर्न तथा सशस्त्र समूहको हिंसालाई यस क्षेत्रमा फैलिनबाट रोक्न गुप्तचर सम्बन्धी सहकार्य गर्दै आएका छन्। सरकारी दाबीका बाबजुद बुर्किना फासो सशस्त्र समूहको हिंसाबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित मुलुकहरूमध्ये एक बनेको छ। विभिन्न क्षेत्रमा आक्रमणहरू जारी छन्, सर्वसाधारणको नियमित रूपमा हत्या भइरहेको छ र मानवीय सहायता संस्थाहरूले लाखौं मानिसलाई सहयोगको आवश्यकता रहेको जनाएका छन्।   त्यसो त २० लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित अवस्थामा छन् र प्रभावित धेरै क्षेत्रहरूमा पहुँच सीमित छ। पत्रकार, अनुसन्धानकर्ता र मानवीय सहायता समूहहरूको पहुँच खुम्चिँदै गएकाले सेनाका दाबीहरूको स्वतन्त्र पुष्टि गर्न पनि झन झन कठिन हुँदै गएको छ। सरकारले ‘मातृभूमि रक्षाका लागि स्वयंसेवक’कार्यक्रमको दायरा पनि बढाएको छ। यो सरकारको समर्थन प्राप्त नागरिक दस्ता हो, जसलाई राज्यले सुरक्षा कायम गर्न कठिनाइ भोगेका क्षेत्रहरूमा सेनालाई सघाउन गठन गरिएको थियो।     (अलजजिरावाट भावनुवाद)

इरानको बिदेश मन्त्री अराघाची हटाइदैँ, राजिनामा नदिए महाअभियोग लगाउने

तेहरान, १९ साउन । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीलाई पदबाट हटाउने तयारी सुरू भएको छ ।   इरान इन्टरनेसनलको एक समाचार अनुसार अराघचीलाई बिदेशमन्त्रीवाट हटाउने, नहटेमा महाअभियोग लगाउने देखी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनको पनि अधिकार पनि कटौती गरिएको छ ।  वरिष्ठ सांसद होसेइनअली हाजीदेलीगानीले इरान इन्टरनेशनलसँग मंगलबार भने, ‘हामी अराघचीविरुद्ध महाभियोगको प्रक्रिया अघि बढाउन आवश्यक प्रमाण र कागजातहरू सङ्कलन गर्दैछौं, उपयुक्त समय आउनासाथ हामी यो प्रक्रिया सुरु गर्नेछौं।’    उता, इरानमा राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनको अधिकारमा उल्लेखनीय कटौती भएको खबर बाहिर आएको छ। इजरायलको ‘च्यानल १४’ को एक समाचार अनुसार सर्वोच्च नेता मोजताबा खामेनीले सुरक्षा र विदेश नीतिसम्बन्धी महत्त्वपूर्ण विषयहरूमा राष्ट्रपतिको भूमिकालाई सीमित पारेका हुन ।   उक्त समाचार अनुसार सर्वोच्च नेताको नियन्त्रणमा रहने ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स’ अब अझ शक्तिशाली बनेको दाबी गरेको छ। राष्ट्रिय सुरक्षा, आणविक कार्यक्रम र संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको वार्ताजस्ता प्रमुख विषयहरूमा कोर्प्सका कमान्डर अहमद वाहिदीले गर्ने निर्णयहरूलाई अब अन्तिम मानिने भएको छ।   अमेरिका र इरान बिच बार्ता भडकिरहेको बेला इरान बिदेश मन्त्रीको राजिनामा आउन लागिएको हो ।  

स्पेनले मोरोक्को फर्कायो झन्डै ७० हजार आप्रवासी, ८३ जनाको मृत्यु

काठमाडौं, १९ साउन । अचानक प्रवेश गरेका हजारौं मोरोक्को र अफ्रिकाका शरणार्थीलाई देशवाट फिर्ता गराउन स्पेनले धेरै हदसम्म सफलता हासिल गरेको छ ।    गत साता देखी अचानक हजारौंको संख्यामा स्पेनको भुमी सेउटामा प्रवेश गरेका शरणार्थीलाई फिर्ता गराउन स्पेनले ठुलो सफलता हासिल गरेको हो ।    स्पेनको अनुमान अनुसार हालसम्म करिब ६९ हजार ५०० आप्रवासीहरूलाई मोरक्को फर्काइसकिएको छ, जुन ५० हजारको प्रारम्भिक अनुमानभन्दा बढी हो। सीमाको स्पेनतर्फको भागमा आधिकारिक रूपमा ७२ जनाको मृत्यु भएको छ भने मोरक्कोतर्फ ११ जनाको मृत्यु भएको छ। गत हप्ता मोरक्कोबाट स्पेनको भू भाग ‘सेउटा’ मा हजारौं आप्रवासीहरूको अनियन्त्रित प्रवेश पछि युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयनले सीमा सुरक्षाका लागि ‘एकताबद्ध कदम’ चाल्न आह्वान गरेकी छिन्। यस विषयमा छलफल गर्न मंगलबार युरोपेली संघका आन्तरिक मामिला मन्त्रीहरूले भिडियो कन्फरेन्स मार्फत आपतकालीन वार्ता गर्ने भएका छन् ।   तर, सेउटामा देखिएका घटनाक्रमले युरोपेली संघका २७ सदस्य राष्ट्रहरूमध्ये केही बीचको सम्बन्धमा तनावसमेत सिर्जना गरेको छ।   स्पेनका प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजलाई लेखिएको पत्रमा युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष भोन डेर लेयनले संकटको ‘तत्काल व्यवस्थापन’ गरेकोमा उनको प्रशंसा गरिन्। तर उनले भनिन, ‘यस घटनाबाट यो स्पष्ट हुन्छ कि हामीले संवेदनशील बिन्दुहरूमा हाम्रा सीमाहरूलाई अझ सुदृढ बनाउन थप प्रयास गर्नुपर्छ।’   तर, सेउटामा देखिएका घटनाक्रमले युरोपेली संघका २७ सदस्य राष्ट्रहरूमध्ये केही बीचको सम्बन्धमा तनावसमेत सिर्जना गरेको छ। सेउटामा भएको प्रवेशको प्रतिक्रिया स्वरूप इटालीले स्पेनसँगको ‘सेन्जेन’ व्यवस्थालाई अस्थायी रूपमा स्थगनसमेत गरेको थियो । ‘सेन्जेन सम्झौता’ले सीमा जाँचको व्यवस्था हटाउँछ र यसमा हाल युरोपका २९ देश तथा ४५ करोडभन्दा बढी मानिसहरू समेटिएका छन्।   फिनल्यान्ड र डेनमार्कले इटालीको कदमलाई समर्थन गरेका छन् भने चेक प्रधानमन्त्री आन्द्रे बाबिसले स्पेनको सेन्जेन सदस्यता अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्न आग्रहसमेत गरेका छन । यसको जवाफमा सान्चेजले केही युरोपेली सरकारहरूप्रति आफूमा ‘गम्भीर चिन्ता’मा रहेको प्रतिक्रिया दिएका छन भने र सेउटा सेन्जेन क्षेत्रको हिस्सा नभएको पनि दावी गरेका छन् ।   धेरै जसोले समर्थन र ऐक्यबद्धता जनाए पनि उनले अन्य युरोपेली सरकारहरूले पूर्वाग्रह, गलत समाचार, अज्ञानता वा राजनीतिक स्वार्थबाट प्रेरित भई स्पेन माथि प्रहार गर्ने बाटो रोजेको बताए।   स्पेनको सर्वोच्च अदालतले स्पेन प्रवेश गरिसकेका मोरोक्कोका शरणार्थीलाई देश निकाला गर्न नमिल्ने आदेश दिएसँगै अचानक मोरोक्कोवाट शरणार्थीहरू स्पेनको सेउटमा प्रवेश गरेको स्पेनका मिडियाहरूले उल्लेख गरेका छन । 

तीन दशक पुरानो भाजपाको किल्ला भत्काउँदै प्रशान्त किशोरको जित

पटना, १८ साउन । जन सुराजका संस्थापक प्रशान्त किशोरले बांकीपुर उपनिर्वाचनमा शानदार जित हासिल गरेका छन्। उनले १८,००० भन्दा बढी मतान्तरले भाजपाका नीरज सिन्हालाई पराजित गरे। प्रशान्त किशोरले ६३,२०३ मत प्राप्त गरे भने नीरज सिन्हाले ४४,२५० मत पाए। यसैबीच, आरजेडी उम्मेदवार रेखा कुमारीले १४,०८५ मत मात्रै प्राप्त गरिन्।   यस जितसँगै भाजपाले तीन दशकपछि यो सिट गुमाएको छ। बहालवाला भाजपा नेता नितिन नवीनले सन् २०२५ को विधानसभा निर्वाचनमा ५१,९३६ मतको अन्तरले यो सिट जितेका थिए, उनले राष्ट्रिय जनता दलकी उम्मेदवार रेखा कुमारीलाई पराजित गरेका थिए।   विजयका सन्दर्भमा प्रशान्त किशोरले भने, ‘जनताले आफ्नो राय र प्राथमिकताहरू व्यक्त गर्ने प्रयास गरेका छन्।’ बिजय पछि प्रशान्त किशोरले सम्राट चौधरीको आपराधिक पृष्ठभूमि रहेको र उनले मुख्यमन्त्रीजस्तो पद सम्हाल्न नहुने बताए। उनले भने, ‘हाम्रो माग यो छ कि बिहारको विकास यसरी गरियोस् जसले गर्दा राज्यबाट हुने बसाइँसराइको अन्त्य होस्। म भाजपाको केन्द्रीय नेतृत्वसँग बिहारको मुख्यमन्त्रीका रूपमा एक सक्षम नेतालाई नियुक्त गर्न आग्रह गर्दछु।’   यो सिट विगत तीन दशकदेखि भाजपाको कब्जामा रहँदै आएको छ तर अब यसमा प्रशान्त किशोरले आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेका छन्। नितिन नवीन एक्लैले यो सिट ४ पटक जितेका छन्। सन् २०२० को निर्वाचनमा पनि भाजपाको प्रतिनिधित्व गर्दै नितिन नवीन नै विजयी भएका थिए, उनले कांग्रेसका उम्मेदवार शत्रुघ्न सिन्हाका छोरा लव सिन्हालाई ३९,००० मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए।   सन् १९९५ देखि भाजपाले यो सिट जित्दै आएको छ। त्यसबेला यो ‘पटना पश्चिम’का रूपमा चिनिन्थ्यो। सन् २००८ मा निर्वाचन क्षेत्रको सीमांकनपछि यो ‘बांकीपुर’का रूपमा चिनिन थाल्यो। सन् १९९५ देखि २००५ सम्म नितिन नवीनका पिता नवीन किशोरप्रसाद सिन्हाले भाजपाको प्रतिनिधित्व गर्दै लगातार यो सिट जितेका थिए। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा नितिन नवीनको परिवारले तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि यो सिटमा आफ्नो पकड कायम राखिराखेको थियो ।   सन् २००५ को निर्वाचनमा विजयी भएपछि नवीन किशोर प्रसाद सिन्हाको निधन भयो। त्यसपछि सन् २००६ मा सोही सिटमा भएको उपनिर्वाचनमा नितिन नवीन विजयी भए, जसले उनको राजनीतिक यात्राको सुरुवात गर्‍यो। सन् २००६ को अप्रिलमा सम्पन्न उक्त उपनिर्वाचनमा नितिनले खसेको कुल मतको ८० प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए ।   पटना जिल्लामा कुल १४ वटा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्रहरू छन्। तीमध्ये बाँकीपुरलाई सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सिट मानिन्छ। बाँकीपुर अन्तर्गत राजेन्द्र नगर, मीठापुर, गर्दनिबाग, सचिवालय, कदमकुआँ, बोरिङ रोड र गान्धी मैदानजस्ता धेरै महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरू पर्दछन्। यस क्षेत्रमा कायस्थ समुदायको उल्लेखनीय बसोबास रहेको मानिन्छ।